બ્લૂમ વેન્ચર્સના તાજેતરના અહેવાલમાં દાવો કરવામાં આવ્યો છે કે લગભગ એક અબજ ભારતીયો પાસે વિવેકાધીન ખર્ચ કરવાની શક્તિનો અભાવ છે અને દેશનો મધ્યમ વર્ગ સંકોચાઈ રહ્યો છે, તેના પર આર્થિક નિષ્ણાતો અને સરકારી ડેટા તરફથી મજબૂત વિરોધ કરવામાં આવ્યો છે. આ અહેવાલમાં પસંદગીયુક્ત નકારાત્મક ચિત્ર રજૂ કરવામાં આવ્યું છે, જેમાં મજબૂત આર્થિક વૃદ્ધિ, વધતા ગ્રાહક ખર્ચ અને વધતા મધ્યમ વર્ગ દર્શાવતા મુખ્ય સૂચકાંકોને અવગણવામાં આવ્યા છે. મોટાભાગના ભારતીયો પાસે ખર્ચ કરવાની શક્તિનો અભાવ છે તેવા દાવાથી વિપરીત, નીતિ આયોગ અને CEIC ના ડેટા સૂચવે છે કે નાણાકીય વર્ષ 2023-24 માં ભારતના ખાનગી વપરાશ ખર્ચમાં 8.6% નો વધારો થયો છે, જે મધ્યમ વર્ગના ખર્ચમાં વધારો અને ડિજિટલ વ્યવહારોના વિસ્તરણને કારણે છે.
ફ્લિપકાર્ટ અને એમેઝોન જેવા ઈ-કોમર્સ પ્લેટફોર્મ હવે તેમના વેચાણના 50% થી વધુ ભાગ ટાયર-2 અને ટાયર-3 શહેરોમાંથી મેળવે છે, જે મેટ્રોપોલિટન વિસ્તારોની બહાર વધતી ગ્રાહક ભાગીદારી દર્શાવે છે. વધુમાં, રિઝર્વ બેંક ઓફ ઈન્ડિયા (RBI) ના ડેટા દર્શાવે છે કે જાન્યુઆરી 2024 માં યુનિફાઇડ પેમેન્ટ્સ ઇન્ટરફેસ (UPI) વ્યવહારો 14 અબજને વટાવી ગયા છે, જે વધુ સાબિત કરે છે કે ગ્રાહક પ્રવૃત્તિ મજબૂત રહે છે. ભારતનો મધ્યમ વર્ગ સંકોચાઈ રહ્યો છે તેવો દાવો પણ એ જ રીતે ભ્રામક છે. પ્રાઇસવોટરહાઉસકૂપર્સ (PwC) ના અહેવાલમાં અંદાજ છે કે શહેરીકરણ અને વધતી આવકને કારણે 2030 સુધીમાં ભારતના મધ્યમ વર્ગમાં 200 મિલિયન લોકોનો ઉમેરો થશે.
એરટેલ અને જિયોના અહેવાલો પ્રીમિયમ સેવાઓની વધતી માંગ દર્શાવે છે, જે મધ્યમ આવક ધરાવતા પરિવારોમાં વધતી ખરીદ શક્તિનો સંકેત આપે છે. આ વલણો એ કથાનો વિરોધાભાસ કરે છે કે મધ્યમ વર્ગ ઘટી રહ્યો છે. બ્લૂમ વેન્ચર્સનો દાવો કે ભારતની આર્થિક રિકવરી “K-આકારની” છે, જે ફક્ત ધનિકોને જ ફાયદો પહોંચાડે છે, તે વ્યાપક આર્થિક વલણો સાથે સુસંગત નથી. ભારતનો GDP FY24 માં 7.3% વધવાનો અંદાજ છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય નાણાકીય ભંડોળ ( IMF ) અને RBI ના વૈશ્વિક આગાહીઓ કરતાં વધુ છે. ગ્રામીણ માંગ ફરી વધી રહી છે, જેમાં બિઝનેસ સ્ટાન્ડર્ડે 2023 ના ત્રીજા ક્વાર્ટર દરમિયાન ગ્રામીણ ભારતમાં FMCG વેચાણમાં 9.1% નો વધારો નોંધાવ્યો છે.
વધુમાં, માળખાગત સુવિધાઓ અને ઉત્પાદનમાં સરકારી રોકાણો આવક જૂથોમાં રોજગારીનું સર્જન કરી રહ્યા છે, જે વધુ સમાવેશી આર્થિક વિકાસને પ્રોત્સાહન આપી રહ્યા છે. પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતીય જનતા પાર્ટી ( ભાજપ ) એ આર્થિક સ્થિતિસ્થાપકતાને મજબૂત બનાવવા અને સમાવેશી વિકાસને પ્રોત્સાહન આપવાના હેતુથી ભવિષ્યલક્ષી નીતિઓ અમલમાં મૂકી છે. ડિજિટલ ઇન્ડિયા, મેક ઇન ઇન્ડિયા અને પીએમ આવાસ યોજના જેવી પહેલોએ નાણાકીય સમાવેશ, રોજગાર સર્જન અને લાખો લોકો માટે આવાસની પહોંચમાં વધારો કર્યો છે.
સરકારના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, કૌશલ્ય વિકાસ અને ડિજિટલ કનેક્ટિવિટી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવાથી શહેરી અને ગ્રામીણ બંને વસ્તી માટે તકોનો વિસ્તાર થયો છે, જે એ દાવાને નકારી કાઢે છે કે આર્થિક લાભો ફક્ત અમુક ચોક્કસ ક્ષેત્રો સુધી મર્યાદિત છે. આ અહેવાલમાં વ્હાઇટ-કોલર ક્ષેત્રોમાં AI-સંચાલિત નોકરીના નુકસાન અંગેની ચિંતાઓને પણ અતિશયોક્તિ કરવામાં આવી છે. જ્યારે ઓટોમેશન રોજગારમાં પરિવર્તન લાવી રહ્યું છે, ત્યારે તે ઉચ્ચ-કૌશલ્ય ઉદ્યોગોમાં પણ નવી તકો ઊભી કરી રહ્યું છે. NASSCOM અનુસાર, નાણાકીય વર્ષ 2024 માં ભારતની IT નિકાસ $245 બિલિયન સુધી પહોંચી ગઈ છે, જેમાં AI-સંચાલિત ક્ષેત્રો વધુ વ્યાવસાયિકોને ભરતી કરી રહ્યા છે.
લિંક્ડઇન ઇન્ડિયા વર્કફોર્સ રિપોર્ટ (2024) માં AI સંબંધિત ભૂમિકાઓ માટે ભરતીમાં વાર્ષિક ધોરણે 18% નો વધારો જોવા મળ્યો છે , જે મોટા પાયે બેરોજગારીને બદલે નોકરીની જરૂરિયાતોમાં ફેરફાર દર્શાવે છે. બીજો દાવો, કે ઘરગથ્થુ નાણાકીય બચત 50 વર્ષના નીચલા સ્તરે છે, તે રોકાણ પેટર્નમાં ફેરફાર માટે જવાબદાર નથી. ભારતીયો પરંપરાગત બેંક થાપણોને બદલે રિયલ એસ્ટેટ, શેર અને મ્યુચ્યુઅલ ફંડમાં ભંડોળ વધુને વધુ દિશામાન કરી રહ્યા છે. સિક્યોરિટીઝ એન્ડ એક્સચેન્જ બોર્ડ ઓફ ઇન્ડિયા ( SEBI ) એ ફેબ્રુઆરી 2024 માં સેન્સેક્સ 75,000 ને પાર કરીને રેકોર્ડ રિટેલ રોકાણકારોની ભાગીદારી નોંધાવી હતી. આ નાણાકીય સુરક્ષામાં ઘટાડાને બદલે સંપત્તિ-આધારિત સંપત્તિ સંચય તરફના સંક્રમણને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
છેલ્લે, અહેવાલ સૂચવે છે કે સંપત્તિની અસમાનતા વધી રહી છે, જે મુખ્ય આવક વૃદ્ધિ વલણોને અવગણે છે. આંકડા અને કાર્યક્રમ અમલીકરણ મંત્રાલય (MOSPI) ના ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતની માથાદીઠ આવક છેલ્લા દાયકામાં બમણાથી વધુ થઈ ગઈ છે, જે 2014 માં ₹87,500 થી વધીને 2024 માં ₹196,700 થઈ ગઈ છે. દરમિયાન, આર્થિક સર્વેક્ષણ 2024 અનુસાર, 2023 માં ગ્રામીણ વેતનમાં 6.7% નો વધારો થયો છે, જે દર્શાવે છે કે આવકમાં વધારો ફક્ત શહેરી ઉચ્ચ વર્ગ પૂરતો મર્યાદિત નથી. ભારતનું અર્થતંત્ર મજબૂત ગતિએ વિકસી રહ્યું છે, જેમાં ગ્રાહક પ્રવૃત્તિમાં વધારો, મધ્યમ વર્ગમાં વધારો અને વ્યાપક આર્થિક વિકાસનો સમાવેશ થાય છે. જ્યારે પડકારો અસ્તિત્વમાં છે, ત્યારે બ્લૂમ વેન્ચર્સના અહેવાલની પસંદગીયુક્ત રચના દેશની આર્થિક શક્તિઓને અવગણે છે, જે અસંતુલિત અને વધુ પડતી નકારાત્મક વાર્તા રજૂ કરે છે. – MENA ન્યૂઝવાયર ન્યૂઝ ડેસ્ક દ્વારા .